Những Nguyên Tắc Vàng Của Thiết Kế Giao Diện Tối

Thiết kế giao diện tối (Dark UI) hiện diện khắp nơi, từ màn hình điện thoại cho đến những chiếc TV khổng lồ. Một giao diện tối có thể truyền tải sự mạnh mẽ, sang trọng, tinh tế. Tuy nhiên, việc thiết kế giao diện tối không hề đơn giản; nếu không được thực hiện cẩn thận, nó sẽ không đạt được kỳ vọng của người dùng. Trước khi dấn thân vào “dark mode” này, các nhà thiết kế nên cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo các nhà vật lý, màu đen thực chất không phải là một màu sắc; nó là sự vắng mặt của ánh sáng. Trong các thí nghiệm chiếu ánh sáng mặt trời qua lăng kính, Sir Isaac Newton thậm chí không đưa màu đen vào phổ màu.

Trong tâm lý học màu sắc, mỗi màu thường mang ý nghĩa khác nhau với từng cá nhân. Ở các nền văn hóa phương Tây, màu đen thường gắn liền với cái chết, sự huyền bí và cái ác. Màu xanh lá cây thường đại diện cho sự phát triển nhờ mối liên hệ với thiên nhiên. Màu xanh lam lại thường mang lại cảm giác bình yên vì liên tưởng đến bầu trời và nước. Màu sắc không chỉ là hình ảnh mà còn gắn liền với cảm xúc.

Bên cạnh đó, tác động của màu sắc còn mang tính văn hóa. Chẳng hạn, màu tím từ lâu được liên tưởng với sự xa hoa, bởi trong nhiều nền văn hóa cổ đại, thuốc nhuộm màu tím rất đắt đỏ và hiếm hoi – chỉ giới hoàng tộc mới đủ khả năng sở hữu. Điều này đã ăn sâu vào nhận thức xã hội qua thời gian, trở thành một phần của tâm lý con người.

Ngày nay, các sản phẩm số với giao diện tối – mang đến cảm giác mạnh mẽ, tinh tế và bí ẩn – đang trở thành một xu hướng nổi bật. Mặc dù thường có ý kiến cho rằng thiết kế chế độ tối giúp giảm mỏi mắt, nhưng không có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều này. Trong một số trường hợp, giao diện tối có thể giúp tiết kiệm pin. Tuy nhiên, phần lớn lựa chọn sử dụng giao diện tối chỉ đơn thuần mang tính thẩm mỹ.

Dark UI và Light UI

Không phải giao diện nào cũng phù hợp với theme tối. Các nhà thiết kế cần cân nhắc đến sự phù hợp với thương hiệu, yếu tố văn hóa và tâm lý màu sắc, cũng như tác động cảm xúc trước khi quyết định lựa chọn phong cách thiết kế. Đây là một bài toán cân bằng không hề đơn giản.

Ví dụ, một ứng dụng tài chính nhắm đến đối tượng millennials có thể trông “cool” và hiện đại hơn với theme tối, nhưng điều này có thể không phù hợp với trang web của một ngân hàng lớn hướng đến số đông người dùng. Một giao diện quá đậm, quá tối hoặc quá kiểu cách có thể khiến người dùng cảm thấy khó chịu khi điều duy nhất họ cần chỉ là kiểm tra số dư hoặc thanh toán hóa đơn.

Giao diện tối trong các ứng dụng SaaS B2B thường là một thách thức lớn trong thiết kế. Các element giao diện web tiêu chuẩn như bảng dữ liệu, widget, biểu mẫu hay menu dropdown có thể trông lạc lõng khi áp dụng giao diện tối. Do sự hạn chế về khả năng phối màu, một số thương hiệu và sản phẩm – tùy thuộc vào loại hình, ngữ cảnh, và yếu tố môi trường – có thể không phù hợp và trở thành một bài toán khó giải quyết.

Những nhà thiết kế chưa có kinh nghiệm với dark mode mà lại quyết định “nhảy ngay vào” có thể sẽ gặp không ít khó khăn. Trong giao diện tối, những quy chuẩn bị uốn cong, các nguyên tắc có thể thay đổi, và đầy rẫy những cạm bẫy tiềm ẩn.

Theo Miklos Philips - chuyên gia trong lĩnh vực UX tại Toptal với hơn 18 năm kinh nghiệm đã đưa ra các ưu và nhược điểm của dark mode trong UI

Cụ thể, ông cho rằng giao diện tối cũng có những lý do chính đáng để được lựa chọn:

- Khi thiết kế theo hướng đơn giản, tối giản với ít loại nội dung.

- Khi phù hợp với ngữ cảnh sử dụng, chẳng hạn như các ứng dụng giải trí vào ban đêm.

- Khi cần tạo ấn tượng mạnh mẽ và hiệu ứng thị giác kịch tính.

Ngược lại, ông cho rằng có những trường hợp không nên sử dụng giao diện tối:

- Khi có quá nhiều nội dung văn bản, vì việc đọc trên nền tối gây khó khăn.

- Khi có nhiều loại nội dung hỗn hợp.

- Khi thiết kế đòi hỏi sử dụng đa dạng dải màu sắc.

Tương phản trong thiết kế Dark UI

Giao diện dark theme không chỉ đơn giản là một theme màu đen mà chính xác hơn nên được hiểu là một “theme ánh sáng yếu.” Một trong những thách thức lớn nhất khi thiết kế giao diện tối là đảm bảo độ tương phản đủ cao để các thành phần trên màn hình được phân tách rõ ràng và văn bản dễ đọc.

Nhiều nhà thiết kế thường nghĩ rằng sử dụng màu đen thuần (#000000) sẽ tạo ra độ tương phản tốt nhất. Tuy nhiên, màu đen thuần không nên được dùng làm màu nền hoặc màu bề mặt chính. Thay vào đó, nó nên được sử dụng một cách tiết chế cho các thành phần giao diện nhỏ hoặc các viền bao quanh.

Theo hướng dẫn về dark theme của Google Material Design, màu xám đậm (#121212) là lựa chọn tối ưu cho màu bề mặt trong dark theme. Màu này giúp thể hiện độ cao và không gian trong một môi trường có chiều sâu đa dạng. Ngoài ra, nhiều nhà thiết kế còn khuyến nghị thêm một chút ánh xanh dương nhạt vào các tông xám đậm khi xây dựng bảng màu cho dark mode. Việc này giúp tạo ra một tông màu tối dễ chịu hơn trên màn hình kỹ thuật số, đồng thời mang lại một bảng màu tối hài hòa và đẹp mắt hơn.

Một lợi thế của việc sử dụng bảng màu xám là nó mang lại sự linh hoạt hơn cho nhà thiết kế, bởi một dải màu rộng hơn có thể được thể hiện. Bảng màu xám cũng tạo cảm giác chiều sâu tốt hơn, vì các hiệu ứng đổ bóng dễ được nhận biết hơn khi đặt trên nền xám thay vì nền đen.

Đặc biệt, cần chú ý đến độ tương phản của văn bản trong giao diện tối.

Theo Hướng dẫn Tiếp cận Nội dung Web - Web Content Accessibility Guidelines (WCAG), phần trình bày văn bản cần có tỷ lệ tương phản tối thiểu là 4.5:1 đối với văn bản thường và 3:1 đối với văn bản kích thước lớn. Vì vậy, nhà thiết kế phải đảm bảo nội dung luôn được hiển thị rõ ràng, dễ đọc trong dark mode.

Ngoài ra, việc kiểm tra độ tương phản giữa element UI khác như card, button, field và icon trên các loại màn hình và thiết bị khác nhau cũng rất cần thiết. Nếu sự phân tách giữa các element không rõ ràng, thiết kế có thể trở nên quá mờ nhạt và làm mất đi tính thẩm mỹ lẫn hiệu quả sử dụng.

Tập trung chú ý tới màu sắc

Theo Miklos Philips - chuyên gia trong lĩnh vực UX tại Toptal, trong các giao diện tối, màu sắc thường rất nổi bật. Để đạt được hiệu quả thị giác tốt nhất, bạn nên sử dụng các gam màu nhạt và ít bão hòa làm màu nhấn. Nên tránh sử dụng những màu quá bão hòa vì chúng có thể tạo cảm giác khó chịu khi đặt trên bề mặt tối. Ngoài ra, để đảm bảo độ rõ ràng, các màu được sử dụng cùng văn bản cần đáp ứng tiêu chuẩn AA của WCAG, với tỷ lệ tương phản ít nhất là 4.5:1.

Khi xây dựng bảng màu cho dark UI, Google khuyến nghị nên sử dụng số lượng màu nhấn hạn chế để dành phần lớn không gian cho các bề mặt tối. Một gợi ý hữu ích là áp dụng bảng màu bổ sung chia đôi (split complementary). Cách phối màu này bao gồm một màu chính làm chủ đạo và hai màu phụ nằm gần màu bổ sung của màu chính. Phương pháp này tạo ra độ tương phản cần thiết mà không gây cảm giác căng thẳng như khi dùng bảng màu bổ sung trực tiếp.

Bảng màu phù hợp giúp tăng độ tương phản

Việc chọn đúng bảng màu có thể hỗ trợ tạo ra độ tương phản tốt hơn. Công cụ Colorable là một trợ thủ đắc lực trong việc chọn các kết hợp màu sắc giữa văn bản và nền, đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn về khả năng truy cập.

Các yếu tố quan trọng như text, button và icon cần đảm bảo rõ ràng và dễ đọc khi xuất hiện trên nền tối. Như minh họa từ ứng dụng Jabra Sound+, không nhất thiết phải sử dụng màu trắng cho văn bản và biểu tượng; bạn có thể lựa chọn các màu khác nhưng vẫn đảm bảo tính rõ ràng.

Trang Material Design của Google cung cấp một công cụ tạo bảng màu tiện ích (trong mục “Tools for picking colors”), cho phép các nhà thiết kế tạo và áp dụng bảng màu cho giao diện người dùng. Ngoài ra, công cụ Color Tool đi kèm cũng hỗ trợ đo lường mức độ tương thích của các tổ hợp màu về khả năng truy cập.

Apple đã đưa ra hướng dẫn sau trong Human Interface Guidelines:
“Sử dụng màu sắc có độ tương phản mạnh để cải thiện khả năng đọc. Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc cảm nhận màu sắc, bao gồm kích thước và độ đậm của phông chữ, độ sáng của màu, độ phân giải màn hình, và điều kiện ánh sáng.”

Ít Lại Hóa Nhiều: Khéo Léo Tận Dụng Không Gian Âm (Negative Space)

Một trong những yếu tố quan trọng của thiết kế giao diện người dùng tối là sử dụng khéo léo không gian âm. Nếu không được thiết kế đúng cách, giao diện tối có thể khiến sản phẩm kỹ thuật số trở nên nặng nề và khó chịu. Để cân bằng lại, các nhà thiết kế có thể làm cho giao diện tối trở nên nhẹ nhàng hơn bằng cách tận dụng không gian âm trong các thiết kế đơn giản và tối giản. Thiết kế tối giản không chỉ chú trọng vào những gì có trong giao diện mà còn vào những gì không có. Khi được sử dụng một cách tinh tế, không gian âm sẽ giúp giao diện tối trở nên dễ dàng quét qua và giúp người dùng tiếp nhận thông tin một cách dễ dàng hơn.

Nhà soạn nhạc người Pháp Claude Debussy từng nói: “Âm nhạc là không gian giữa các nốt nhạc.” Câu nói này cũng đúng với khả năng quét qua giao diện - không gian âm giữa các yếu tố là yếu tố tạo nên sự hài hòa của bố cục. Một lượng không gian âm hợp lý xung quanh các yếu tố giao diện sẽ tạo ra sự phân biệt rõ ràng cho chúng. Nó làm nổi bật nội dung quan trọng và cung cấp không gian thở cần thiết để thiết kế không cảm giác quá chật chội và bừa bộn. Nếu thiếu không gian thở, bộ não con người sẽ ít có khả năng quét qua các điểm quan tâm và dễ dàng bị phân tâm.

Giao diện chứa quá nhiều yếu tố và văn bản sẽ phá vỡ chất lượng của thiết kế giao diện tối. Bằng cách cân nhắc kỹ lưỡng thứ tự thị giác trong các giao diện tối, các nhà thiết kế có thể làm cho sản phẩm của mình dễ dàng quét qua hơn, từ đó nâng cao trải nghiệm người dùng.

“Tạo Dáng” Cho Chữ: Nghệ Thuật Typography

Mỗi phần văn bản trong giao diện người dùng tối (dark UI) đều cần được xem xét kỹ lưỡng. Hai yếu tố cần lưu ý đó là: khả năng đọc và sự tương phản. Đầu tiên là về kích thước. Văn bản cần đủ lớn để dễ đọc (văn bản nhỏ trên nền tối sẽ khó đọc hơn). Thứ hai, cần đảm bảo có đủ sự tương phản giữa văn bản và nền.

Với sự có mặt của hàng nghìn digital fonts, việc truyền tải thông điệp mạnh mẽ qua các tiêu đề hay thông điệp nổi bật trở nên dễ dàng hơn. Các nhà thiết kế có thể giải quyết vấn đề về khả năng đọc bằng cách tăng cường độ tương phản và điều chỉnh kích thước phông chữ, khoảng cách giữa các ký tự và chiều cao dòng cho các đoạn văn bản nhỏ.

Khuyến nghị AAA của W3C đối với văn bản có kích thước thông thường (dưới 18 pt nếu không in đậm) là phải có tỉ lệ tương phản ít nhất là 7:1. Điều này cũng áp dụng cho các yếu tố giao diện người dùng khác: icons, hình ảnh chứa văn bản và text labels, như button labels. Các nhà thiết kế có trách nhiệm đảm bảo rằng tất cả các sản phẩm kỹ thuật số đều dễ tiếp cận với mọi người. Điều này không chỉ giúp cải thiện tính khả dụng và trải nghiệm người dùng (UX), mà còn là quy định pháp lý tại hầu hết các quốc gia.

Các nhà thiết kế có vô số lựa chọn để tìm kiếm các kiểu chữ phù hợp cho giao diện tối. Google Fonts, Font Library và Adobe Typekit là một số ví dụ cung cấp dễ dàng tích hợp ứng dụng hoặc trang web cùng với đa dạng lựa chọn kiểu chữ.

Thể hiện chiều sâu: Độ cao (Elevation)

Giao diện tối không có nghĩa là phải phẳng lì. Với giao diện sáng, ánh sáng, đổ bóng và bóng mờ tạo ra cảm giác về chiều sâu. Với giao diện tối, điều này khó hơn vì chúng chủ yếu bao gồm các bề mặt tối với một vài điểm nhấn màu sắc. Tuy vậy, các nhà thiết kế vẫn có thể sử dụng ba hoặc bốn cấp độ "elevation" với các bảng màu tương ứng cho văn bản để thể hiện chiều sâu.

Tại sao cần chiều sâu? Hầu hết các hệ thống thiết kế hiện đại đều sử dụng hệ thống các cấp độ "elevation" để truyền đạt chiều sâu. Cảm giác về chiều sâu tương ứng với thế giới tự nhiên. Thị giác của chúng ta có khả năng nhận biết chiều sâu và chúng ta sống trong một thế giới 3D. Chiều sâu giúp nhấn mạnh hệ thống phân cấp trực quan của giao diện. Ví dụ, các thành phần ở tiền cảnh sẽ thu hút sự chú ý, chẳng hạn như một hộp thoại cảnh báo.

Các bề mặt được chiếu sáng khác nhau để biểu thị các cấp độ "elevation" khác nhau. Bề mặt càng ở vị trí cao hơn trong chồng "elevation" (gần với nguồn sáng ngầm định), bề mặt càng sáng hơn. Bề mặt sáng hơn giúp dễ dàng phân biệt "elevation" giữa các thành phần và giúp nhìn thấy bóng đổ, làm cho các cạnh của mỗi bề mặt rõ ràng hơn.

Miklos Philips cũng cho rằng, việc thiết kế màu sắc bề mặt cho từng cấp độ "elevation" đòi hỏi sự cẩn trọng. Tốt nhất là không nên có quá bốn hoặc năm cấp độ. Các nhà thiết kế cần tính đến độ tương phản của văn bản khi các bề mặt càng lên cao trong chồng "elevation" và trở nên sáng hơn. Nếu màu nền không đủ tối để đạt được mức tương phản ít nhất là 15.8:1 giữa chữ trắng và bề mặt, thì chữ trên bề mặt "elevation" cao nhất (và sáng nhất) sẽ không đạt tiêu chuẩn 4.5:1. Trong một số trường hợp, tốt nhất là nên chỉ định màu văn bản của một thành phần là màu đen tuyệt đối (#000000) trong design system để đạt được độ tương phản tốt trên nền xám nhạt.

Kết luận

Việc lựa chọn sử dụng giao diện tối thay vì giao diện truyền thống cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Không nên chỉ chọn vì lý do theo xu hướng, muốn khác biệt hay sao chép từ thiết kế của người khác. Các nhà thiết kế cần phải có lý do thuyết phục cho quyết định của mình, đồng thời xem xét kỹ lưỡng nội dung, bối cảnh sử dụng và thiết bị mà thiết kế sẽ hiển thị.

Chủ đề tối có thể phù hợp với một số sản phẩm kỹ thuật số, nhưng lại là một thử thách đối với những sản phẩm khác. Sự đơn giản là chìa khóa. Giao diện tối rất hiệu quả trong việc trình bày nội dung tối giản, trực quan hóa dữ liệu, các trang truyền thông hay nền tảng giải trí. Tuy nhiên, nó không phải là lựa chọn lý tưởng cho các nền tảng B2B phức tạp, các trang web nhiều văn bản hay những sản phẩm có nội dung đa dạng.

Nguồn tham khảo: Toptal

Tổng hợp bởi đội ngũ Capi Demy. 

Nếu bạn có câu hỏi nào đừng ngần ngại kết nối với đội ngũ Capi Demy nhé, chúng mình luôn ở đây và làm điểm tựa vững chắc cho các bạn!

Thông tin liên hệ tư vấn: 

Fanpage: Capi Demy

Email: capidemy@gmail.com

Website:

Capidemy.vn

Capidemy.com

Địa chỉ:

Cơ sở 1 HN: Tầng 6, số 35 Tô Vĩnh Diện, Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội

Cơ sở 2 HN: Tầng 2 số 2 ngách 28, ngõ 93, Hoàng Văn Thái, Thanh Xuân, Hà Nội.