Newbie bước chân vào UI/UX, học cái gì, học như thế nào và học từ đâu.

Bài viết dựa trên những chia sẻ của giảng viên Phạm Hoàng Tâm. Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực UI/UX Design, anh Phạm Hoàng Tâm đã từng làm việc tại nhiều đơn vị như FPT Software, Earable Vietnam, và hiện đang là UI/UX Designer tại Jmango Việt Nam. Trong suốt quá trình làm việc, anh đã xây dựng và quản lý các hệ thống thiết kế, tối ưu giao diện người dùng, đảm nhận vị trí UI Lead tại các dự án lớn như Long Châu, đồng thời tham gia vào nghiên cứu hành vi người dùng để cải thiện trải nghiệm tổng thể.

“Khi mới bắt đầu tìm hiểu UI/UX, rất nhiều bạn trẻ thường cảm thấy bối rối trước lượng kiến thức khổng lồ, không biết nên bắt đầu từ đâu. "UI/UX là gì?", "Có quá nhiều thứ cần học, làm sao để biết mình đang đi đúng hướng?", "Nếu không có khả năng vẽ, liệu mình có thể học được không?" - Đó là những câu hỏi mà tôi đã nghe rất nhiều lần từ các bạn trẻ, thậm chí cả những người đã có một năm kinh nghiệm trong ngành. Thú thật, tôi cũng từng trải qua giai đoạn này, đầy hoang mang và băn khoăn.”

Vì vậy, bài viết này được viết như một cuộc trò chuyện giản dị giữa một bạn trẻ mới tìm hiểu về UI/UX và một người có kinh nghiệm đi trước, để giúp các bạn có cái nhìn thực tế và rõ ràng hơn về ngành. Hy vọng qua những chia sẻ này, bạn sẽ tìm được định hướng phù hợp và vững vàng trên con đường chinh phục UI/UX của mình.

Người mới (NM): "Anh/Chị ơi, em đang nghĩ đến việc chuyển sang ngành UI/UX, nhưng em chưa rõ lắm. Liệu em có nên bắt đầu không khi mà em không có nền tảng về thiết kế? Em có cần phải học lại từ đầu không?"

Người có kinh nghiệm (NKKN): "Trước khi bắt đầu bất kỳ ngành nghề nào, đặc biệt là UI/UX, em nên tự hỏi mình đã hiểu rõ về ngành đó chưa, và liệu em có thực sự thích công việc này không, hay chỉ chạy theo phong trào. Đam mê và sự tò mò sẽ là động lực lớn để em vượt qua khó khăn ban đầu. Nếu em chưa có nền tảng về thiết kế thì cũng không sao, vì tất cả đều có thể học được."

NM: "Vậy theo anh/chị, em nên học những kỹ năng nào trước tiên? Và làm thế nào để học được những kỹ năng đó?"

Một lớp học tại Capi Demy

NKKN: "Nếu quyết tâm theo đuổi, hãy bắt đầu bằng việc nắm vững kiến thức cơ bản về thiết kế giao diện người dùng (UI) và trải nghiệm người dùng (UX). Em có thể học các công cụ như Figma hoặc Adobe XD để thực hành thiết kế, đồng thời tìm hiểu các nguyên lý cơ bản như typography, màu sắc, khoảng cách và hierarchy. Đây là những kiến thức nền tảng quan trọng. Em có thể học qua các khóa trực tuyến như trên Coursera, Udemy, hoặc các nguồn miễn phí như YouTube.

Trước tiên, em nên tìm hiểu sự khác biệt giữa UI và UX để xác định xem mình có thiên hướng mạnh hơn ở phần nào. UI chủ yếu tập trung vào giao diện và tính thẩm mỹ, trong khi UX hướng đến việc nghiên cứu hành vi người dùng và tối ưu hóa trải nghiệm. Sau khi xác định rõ mảng nào phù hợp với mình, em có thể đánh giá kỹ năng hiện tại và những gì cần bổ sung. Ví dụ, nếu em nghiêng về UI, hãy tập trung vào kỹ năng thiết kế đồ họa, nguyên lý thị giác. Còn nếu em muốn theo đuổi UX, các kỹ năng nghiên cứu người dùng, phân tích dữ liệu và tư duy hệ thống sẽ là ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, cả UI lẫn UX đều rất quan trọng trong hành trình phát triển nghề nghiệp, và hiểu biết căn bản về cả hai sẽ giúp em linh hoạt đáp ứng các yêu cầu công việc sau này. Trong giai đoạn bắt đầu, hãy nhìn vào nhu cầu thực tế của thị trường để quyết định nên ưu tiên học gì trước. Điều này sẽ giúp em xây dựng nền tảng vững chắc, phù hợp với lộ trình phát triển nghề nghiệp và dễ dàng thích nghi với các cơ hội trong tương lai."

NKKN: " Một phần nữa là tư duy thiết kế là yếu tố rất quan trọng trong UI/UX. Em nên luôn đặt câu hỏi cho bản thân như: 'Vì sao mình lại làm như thế này mà không phải cách khác?', 'Vì sao họ lại chọn cách thiết kế này?' và 'Làm thế nào để tạo ra một sản phẩm như vậy?'. Những câu hỏi này không chỉ giúp em hiểu rõ hơn về quyết định thiết kế của mình mà còn giúp phát triển tư duy phản biện, đánh giá thiết kế của người khác và học hỏi từ những người đi trước. Đó là kỹ năng cốt lõi để không ngừng cải thiện chất lượng sản phẩm của mình."

Sau đây là lộ trình học tập UI/UX cơ bản

Giai đoạn 1: Nền tảng thiết kế cơ bản

• Tìm hiểu các nguyên lý thiết kế cơ bản như màu sắc, bố cục, typography, khoảng cách và nguyên tắc thị giác.
• Làm quen với các công cụ thiết kế cơ bản như Figma, Adobe XD hoặc Sketch.
• Tập trung vào hiểu biết cơ bản về thị giác và cách bố trí nội dung để tạo ra bố cục hài hòa và dễ nhìn.

Giai đoạn 2: UI Design

• Khám phá sâu hơn về thiết kế giao diện, cách sắp xếp các thành phần UI, lựa chọn màu sắc và phong cách thiết kế phù hợp với đối tượng người dùng.
• Tìm hiểu các thành phần UI phổ biến như nút bấm, biểu mẫu, thẻ, và thanh điều hướng, cũng như cách chúng tương tác với người dùng.
• Tìm hiểu về các quy tắc thiết kế qua các trang material design, human interface….
• Rèn luyện khả năng thiết kế giao diện đẹp mắt, nhất quán và tuân thủ các nguyên tắc UI.
• Thực hành thiết kế mockups và giao diện hoàn chỉnh trên công cụ em chọn.

Giai đoạn 3: UX Design

• Học về hành vi người dùng, nghiên cứu người dùng (user research) và xây dựng persona.
• Thực hành các kỹ thuật như wireframing, prototyping và user testing để đảm bảo sản phẩm đáp ứng nhu cầu người dùng.
• Tìm hiểu về hành trình người dùng (user journey) và cách tối ưu hóa trải nghiệm thông qua các nguyên lý UX.
• Nghiên cứu và phân tích sản phẩm thực tế, đánh giá cách các thương hiệu xây dựng trải nghiệm cho người dùng.

Giai đoạn 4: Thực hành và xây dựng portfolio

• Bắt đầu áp dụng các kiến thức đã học vào các dự án thực tế, từ nhỏ đến lớn, để cải thiện kỹ năng và tạo ra sản phẩm.
• Xây dựng một portfolio bao gồm các dự án cá nhân hoặc làm lại các sản phẩm có sẵn để thể hiện kỹ năng và khả năng giải quyết vấn đề.
• Chia sẻ các thiết kế của mình lên các nền tảng như Dribbble, Behance để nhận phản hồi từ cộng đồng và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp.
• Không ngừng cải tiến portfolio, học hỏi từ phản hồi và các xu hướng mới để nâng cao chất lượng sản phẩm.

NM: "Anh/chị có gợi ý tài liệu hay nguồn học nào hiệu quả cho người mới bắt đầu không?"

Một lớp học tại Capi Demy

NKKN: "Dưới đây là một số nguồn tài nguyên chất lượng dành cho người mới bắt đầu UI/UX, bao gồm các website học online, khóa học, podcast, cộng đồng và sách đọc mà anh/chị đã thấy rất hữu ích:

Nguồn tài nguyên chất lượng dành cho Newbie

Website học online và khóa học:

- Coursera: Có các khóa học từ các trường đại học danh tiếng như Google UX Design Professional Certificate, khóa học của Đại học California về HCI (Human-Computer Interaction).

- Udemy: Cung cấp nhiều khóa học với mức giá hợp lý, ví dụ như "User Experience Design Essentials – Adobe XD UI UX Design" hoặc "Figma UI UX Design Essentials."

- Interaction Design Foundation (IDF): Được coi là một trong những trang hàng đầu cho người mới bắt đầu với các khóa học toàn diện về UI, UX và tâm lý người dùng.

- edX: Nơi có các khóa học từ Harvard, MIT, và nhiều trường đại học khác, cung cấp kiến thức cơ bản đến nâng cao về thiết kế và UX.

- Skillshare: Khóa học đa dạng, từ UI/UX cho người mới bắt đầu đến các kỹ năng nâng cao về thiết kế giao diện và trải nghiệm người dùng.

Podcast về UI/UX:

- UI Breakfast: Tập trung vào những chủ đề UI, UX và kinh doanh trong thiết kế, với khách mời là những chuyên gia giàu kinh nghiệm.

- Design Better by InVision: Khám phá các kỹ thuật, chiến lược từ những nhà thiết kế hàng đầu và các công ty công nghệ nổi tiếng.

- User Defenders: Podcast với nội dung phong phú về UX, câu chuyện thực tế, và những lời khuyên từ các chuyên gia.

- The Futur Podcast: Không chỉ về thiết kế mà còn các kỹ năng bổ trợ như kinh doanh, xây dựng thương hiệu và phát triển bản thân.

- The Crazy One: Giúp người nghe hiểu hơn về sự sáng tạo, lãnh đạo trong thiết kế, và những kinh nghiệm thực tế từ Steve Johnson, cựu giám đốc thiết kế của Apple.

Cộng đồng UI/UX:

- Dribbble và Behance: Nơi tuyệt vời để chia sẻ, khám phá các thiết kế UI/UX của người khác và xây dựng portfolio cá nhân.

- UX Design on Reddit: Cộng đồng lớn trên Reddit dành cho người làm UI/UX để thảo luận, đặt câu hỏi và học hỏi.

- Designer Hangout (Slack Community): Cộng đồng Slack lớn với hàng nghìn người tham gia, chia sẻ kiến thức, cơ hội việc làm và tài nguyên thiết kế.

- Facebook Groups (UI/UX Design và UX Design Group): Các nhóm Facebook với thành viên từ khắp nơi trên thế giới, rất hữu ích để cập nhật xu hướng và trao đổi kiến thức.

Sách đọc về UI/UX:

- "Don't Make Me Think" của Steve Krug: Một cuốn sách kinh điển về UX với những nguyên lý cơ bản về thiết kế giao diện thân thiện.

- "The Design of Everyday Things" của Don Norman: Giúp người đọc hiểu về trải nghiệm người dùng từ góc nhìn tâm lý và khoa học.

- "Lean UX" của Jeff Gothelf: Hướng dẫn thiết kế UX theo phương pháp Lean, phù hợp với người làm việc trong môi trường Agile.

- "Sprint: How to Solve Big Problems and Test New Ideas in Just Five Days" của Jake Knapp: Giới thiệu quy trình sprint để giải quyết vấn đề thiết kế nhanh chóng, hiệu quả.

- "Hooked: How to Build Habit-Forming Products" của Nir Eyal: Khám phá các yếu tố khiến người dùng gắn bó với sản phẩm, phù hợp cho những người làm UI/UX và Product Design.

NM: "Anh/chị có lời khuyên thực tế nào cho người mới bắt đầu không? Em lo mình sẽ dễ mắc phải sai lầm khi mới học."

NKKN: "Dưới đây là một số tips mà anh/chị nghĩ sẽ giúp ích rất nhiều cho em trong quá trình học và thực hành:"

Tips và lời khuyên thực tế cho các newbie

Những sai lầm cần tránh:

- Quá tập trung vào công cụ thay vì nguyên lý: Nhiều newbie quá chú trọng vào các công cụ như Figma, Adobe XD, mà quên mất các nguyên lý cơ bản của thiết kế như bố cục, màu sắc, và tâm lý người dùng.

- Bỏ qua việc nghiên cứu người dùng: Thiết kế mà không hiểu rõ nhu cầu và hành vi người dùng là một sai lầm lớn. Thiết kế UX chính là để giải quyết vấn đề cho người dùng, nên nghiên cứu là một bước không thể thiếu.

- Thiếu lộ trình học tập rõ ràng: Rất dễ lạc hướng vì lượng kiến thức lớn. Em cần có lộ trình cụ thể để học tập hiệu quả hơn.

- Thiếu kiên nhẫn và so sánh bản thân: UI/UX là ngành cần sự kiên nhẫn. Đừng vội so sánh với những người có kinh nghiệm lâu năm, hãy tập trung vào sự tiến bộ của bản thân từng bước.

Cách quản lý thời gian học tập:

- Đặt mục tiêu nhỏ hàng tuần và hàng tháng: Chia nhỏ lộ trình học thành các mục tiêu cụ thể giúp em duy trì động lực và thấy được tiến bộ.

- Phân bổ thời gian hợp lý giữa lý thuyết và thực hành: Dành một phần thời gian để nghiên cứu lý thuyết, phần còn lại để thực hành. Ví dụ, mỗi ngày 2 giờ thì 1 giờ cho lý thuyết, 1 giờ cho thực hành.

- Dùng công cụ quản lý thời gian: Các công cụ như Notion, Trello, hoặc Google Calendar giúp quản lý nhiệm vụ và theo dõi tiến độ hiệu quả.

- Đảm bảo thời gian nghỉ ngơi: Nghỉ ngơi hợp lý giúp em tránh tình trạng quá tải và giữ được sự sáng tạo.

Phương pháp thực hành hiệu quả:

- Xây dựng portfolio từ các dự án nhỏ: Hãy bắt đầu với các bài tập thiết kế đơn giản như tạo mockup trang web hoặc ứng dụng để rèn luyện kỹ năng và xây dựng portfolio.

- Tham gia các thử thách thiết kế: Các thử thách trên Dribbble, Behance là cơ hội tốt để em cải thiện kỹ năng và nhận phản hồi từ cộng đồng.

- Làm việc theo dự án mẫu và tự phân tích: Thực hành trên các dự án mẫu hoặc phân tích các sản phẩm có sẵn để hiểu hơn về cấu trúc và tính năng.

- Nhận phản hồi từ người có kinh nghiệm: Tham gia các cộng đồng và xin phản hồi từ người đi trước sẽ giúp em cải thiện thiết kế của mình nhanh chóng.

Chúc em thành công trên hành trình học UI/UX, kiên nhẫn và kiên trì sẽ đưa em đi xa hơn em nghĩ rất nhiều!"

‍